Հսկիչ դրամարկղային մեքենան սարք է, որը գրանցում է ապրանքների կամ ծառայությունների վաճառքը և վաճառքի մասին տեղեկատվությունը փոխանցում հարկային ծառայությանը՝ գեներացնելով անդորրագիր:

Անկախ հարկման կամ գործունեության տեսակից՝ հսկիչ դրամարկղային մեքենա պարտադիր  պետք է կիրառեն բոլոր կազմակերպությունները, անհատ ձեռնարկատերերը և նոտարները, եթե կանխիկ վճարումներ են ստանում։

էլեկտրոնային հարթակների միջոցով ծառայություններ մատուցող կամ առևտուր իրականացնող բիզնեսները կիրառում են Էլեկտրոնային ՀԴՄ։

Պետք է նկատի ունենալ հետևյալը․ 

• Յուրաքանչյուր գործարքի դիմաց կանխիկ գումարի առավելագույն չափը 300 հազար դրամ է (ներառյալ ԱԱՀ-ն), իսկ մեկ ամսվա ընթացքում այդպիսի գործարքների հանրագումարի մասով` 3 միլիոն դրամ (ներառյալ ԱԱՀ-ն)։

• Մանրածախ առևտրում ամեն գործարքի դիմաց ֆիզիկական անձից կանխիկ դրամով ստացվող գումարի առավելագույն չափը 3 միլիոն ՀՀ դրամ է (ներառյալ ԱԱՀ-ն)։ 

• Եթե մանրածախ առևտրում ապրանքների մատակարարման համար ավելացված արժեքի հարկի (ԱԱՀ) վերադարձի հարկային հաշիվ է դուրս գրվում, այդ գործարքների դիմաց կանխիկ դրամով գումարի ընդունման առավելագույն չափ չի կիրառվում (ԱԱՀ-ի վերադարձի հարկային հաշիվը դուրս է գրվում, երբ օտարերկրյա անձը ներկայացնում է հարկ վճարողից ԱԱՀ-ի գումարները հետ ստանալու պահանջ)։

Գործունեության հետևյալ տեսակների համար կանխիկ դրամով դրամական հաշվարկների դեպքում հսկիչ դրամարկղային մեքենայի կիրառությունը պարտադիր չէ։   
 

• հեռակա՝ էլեկտրոնային հաղորդակցություն ապահովող կապի կամ հեռուստատեսային խանութների միջոցով վաճառքի իրականացում,
• բնակչությանը կոմունալ ծառայությունների մատուցում՝ պայմանով, որ այդ ծառայությունների մասով կանխիկ դրամով դրամական հաշվարկների դեպքում տրամադրվում է վճարումը հավաստող փաստաթուղթ,
• վիճակախաղի տոմսերի վաճառք,
• ավտոմոբիլային, ջրային, երկաթուղային, օդային տրանսպորտով կատարվող ուղևորափոխադրումների, բեռնափոխադրումների և երթևեկության տոմսերի վաճառք,
• առևտրի իրականացման վայրերի վաճառասեղաններից գյուղատնտեսական արտադրանքի և քաղաքացիներին սեփականության իրավունքով պատկանող գործածության մեջ եղած անձնական օգտագործման իրերի վաճառք,
• տրանսպորտային միջոցներով իրականացվող գյուղատնտեսական արտադրանքի վաճառք,
• ավտոտրանսպորտային միջոցը տաքսամետրով (սակաչափիչով) ապահովված լինելու դեպքում` մարդատար տաքսի ավտոմոբիլներով փոխադրումների իրականացում,
• խաղատների և (կամ) շահումով խաղերի կազմակերպում,
• օրենքով սահմանված կարգով գրանցված կրոնական կազմակերպությունների կողմից կրոնական պարագաների իրացում և (կամ) կրոնական ծիսակատարությունների ծառայությունների մատուցում,
• փոստային ծառայությունների դիմաց վճարումը հավաստող փոստային վճարման պետական նշանների (փոստային նամականիշերի և այլ նշանների)՝ անվանական արժեքով իրացում,
• փոստային և սուրհանդակային գործունեության իրականացում։

• Հսկիչ դրամարկղային մեքենա կարելի է ձեռք բերել խանութից կամ մի շարք կազմակերպությունների միջոցով։
• Հարկային մարմնի կայքում կարող եք գտնել Նոր սերնդի հսկիչ-դրամարկղային մեքենաների տեխնիկական սպասարկում իրականացնող կազմակերպությունների, Համապատասխանության եզրակացություն ստացած կազմակերպությունների և ՀԴՄ մոդելների ցանկերը, որոնց միջոցով հնարավոր է ձեռք բերել ՀԴմ կամ իրականացնել ՀԴՄ-ի սպասարկումը (սարքերի սպասարկման համար անհրաժեշտ է կատարել ամսական վճարումներ, որոնք ըստ կազմակերպությունների կարող են տարբերվել)։
• Կայքում տեղադրված են նաև էլեկտրոնային ՀԴՄ-ի վեբ-ծառայության ինտեգրման ուղեցույցը և ինտեգրման համար անհրաժեշտ հավաստագիրը։ էլեկտրոնային ՀԴՄ-ն գործում է առցանց ռեժիմում, իսկ վճարումը կարելի է կատարել կանխիկ և անկանխիկ եղանակով: Էլեկտրոնային կտրոնը կարելի է տպել կամ էլեկտրոնային տարբերակով փոխանցել քաղաքացուն։

Հսկիչ դրամարկղային մեքենան ձեռք բերելուց հետո անհրաժեշտ է սարքի գրանցման դիմում ներկայացնել հարկային մարմին։ 

Հսկիչ դրամարկղային մեքենան անհրաժեշտ է տեղադրել առևտրի օբյեկտի, առևտրի իրականացման վայրի վաճառատեղի, աշխատանքի կատարման վայրի կամ ծառայության մատուցման վայրի այն հատվածում, որտեղ կատարվում է վճարումը:

ՀԴՄ կիրառողները պարտավոր են․

• ապահովել յուրաքանչյուր հսկիչ դրամարկղային մեքենայով օրվա ընթացքում իրականացված դրամական հաշվարկների հանրագումարի վերաբերյալ տեղեկության ուղարկումը հարկային մարմին ցանցային կապի միջոցներով: Դա կատարվում է հարկային մարմնում սարքի գրանցման և ինտեգրման ճանապարհով։ 

Արտարժույթի կամ արտարժույթի դիլերային-բրոկերային առք ու վաճառքի գործունեության մասով կիրառվող հսկիչ դրամարկղային մեքենայի, համապատասխան ծրագիր պարունակող համակարգչային սարքավորման, ինչպես նաև համակարգչային ծրագրի կիրառության թույլտվությունը տրամադրում է ՀՀ կենտրոնական բանկը՝ համաձայնեցնելով հարկային մարմնի հետ:

Բոլոր առևտրի և սպասարկման կետերը՝ բացառությամբ կրպակների, պարտավոր են ապահովել հաճախորդի ցանկությամբ վճարային քարտերի միջոցով վճարումների ընդունման հնարավորությունը:

POS-տերմինալը (Point Of Sale - վաճառքի կետ) կամ էլեկտրոնային ՀԴՄ- անկանխիկ վճարումների հնարավորությունն ապահովող սարքավորում կամ ծրագրակազմ է, որի միջոցով կարելի է վաճառք  իրականացնել, ինչպես դա արվում է սովորական դրամարկղով։

Այն կարելի է ձեռք բերել և տեղադրել վաճառքի կետում, կամ ծրագրակազմը ակտիվացնել արդեն առկա հսկիչ դրամարկղային մեքենայի վրա։

Ծրագրակազմը կարելի է ակտիվացնել միաժամանակ մի քանի հասցեներում։

POS տերմինալը հեշտացնում է ապրանքի և դրա բնութագրերի որոնումը (գին, պիտանելիության ժամկետ, նկարագրություն և այլն), ինչպես նաև ապահովում է ֆիսկալ կտրոնի ստացումը՝ կատարելով փողի տարբերության՝ մնացորդի հաշվարկ։

Բացի վաճառքի հաշվառումից, POS-տերմինալը կարող է կուտակել նաև այլ տվյալներ՝ դրանց հետագա վերլուծության համար։